Banner Top

Муносабат (1114)

«Ўзбекистон»дан Ўзбекистонгача ёхуд халқимизнинг буюк фарзанди Ислом Каримов фаолияти ҳақидаги иккинчи мақола

Биринчи Президентимизнинг 79 йиллигига бағишланади

  Ҳурматли ҳамюртлар биз аввал хабар қилганимиздек, юртимиз мустақиллигининг асосчиси, буюк инсон Ислом Каримовнинг мамлакатимизда босқинчиларнинг пахта сиёсатига якун ясаши, халқимиз турмуш шароитини яхшилаш, хусусан, аҳолини озиқ-овқат маҳсулотлари билан тўлиқ таъминлаш йўлида олиб борган жасорати ҳақида сўз юритилувчи, муаллиф Ўрол Содиқнинг мақоласини ваъда қилганимиздек, бугун эътиборингизга ҳавола қилмоқдамиз.

  Буюк инсонлар ўлмайди улар қалбимизда, юрагимизда манггу қолади. Агар Биринчи Президентимиз ҳаёт бўлганларида 30 январда у киши 79 ёшни қаршилаган бўлар эдилар. Шу кунларда у киши томонидан амалга оширилган эзгу ишларни ёдга олиш ҳар биримиз учун ҳам фарз, ҳам қарздир. Зеро боболаримиз айтганидек, мозийга боқиб иш кўрмоқ ҳайрлидир. Биз яқин ва узоқ ўтмишимизда Ватанимиз бахту-иқболи учун жонини берган инсонларни ҳеч қачон унутмаймиз. Шу қаторда Ислом Каримов номи ҳамиша ёдимизда.

Sharh.uz бош муҳаррири Бунёдбек Шамсутдинов    

1.

  Дунёда нима кўп, сир кўп, ҳикмат кўп. 1986 йил ноябрда КПСС Марказқўми Бош котиби Михаил Горбачев расмий ташриф билан Ҳиндистонга сафар қилди. У Тошкент аэропортида тўхтаб ўтди ва республиканинг ўша вақтдаги раҳбарияти билан суҳбатлашди. Улар “тозалаш” борасида олиб бораётган мудҳиш ва қақшатгич ишлари ҳақида ҳисоб берди. Аммо Бош котиб бу ишлар қониқарсиз аҳволда деб топди. Айниқса, республикада диний маҳдудлик, бидъат ва хурофотга берилиш ёмон тус олганини алоҳида таъкидлади. “Совет Ўзбекистони” газетасининг ўша чоракдаги тахламини кўздан кечирсангиз, Бош котиб: “Диний маросимларга қарши қатъий ва муросасиз кураш олиб бориш, атеистик пропагандани кучайтириш зарур, бу ишда ҳеч қандай муросасозликка йўл қўйиб бўлмайди”, деб уқтирганига гувоҳ бўласиз.

  Ўша йили  аҳолини атеистик руҳда тарбиялаш мавзуида ягона сиёсий кун ўтказилди. Диний, умуман, арабча ёзувдаги китобларни йиғиб олиш ва ўтда ёқиш авж олди. “Наврўз” айёми тақиқланди ва унинг ўрнида “Навбаҳор” деб аталган замонавий байрам ўтказиш тавсия этилди. Сумалак пишаётган дошқозонлар тўнкарилди. Дафн маросимида жаноза ўқиш, Оллоҳ таоло номини зикр этиш, қабртошга ҳилол тасвирини солиш, ҳатто, чопон кийиш ман этилди.

  Бусиз ҳам “ўзбек иши”, “қўшиб ёзиш” деган таҳқирлар, авж олган “қама-қама” халқ юрагини ўртаб юборган эди. Устига-устак  ўша кезлар марказда ўтирган “ақллилар”дан бири қабристонлар билан ҳам қизиқади: “Қаранг, қанча ер исроф бўп ётибди! Бузиб, пахта экиш керак! Ўлганларни кремация қилиш зарур!”, дейди...

  Пахта сиёсати шундай эди. У тириклар тугул марҳумларнинг руҳини чирқиратишдан ҳам тоймаган. Шундай бир олатасир кунлар, яъни 1989 йилнинг 17 августида Тошкентда Республика хукуматининг  кенгайтирилган мажлиси чақирилади. Мажлисни кечагина Республика раҳбари лавозимида иш бошлаган Ислом Каримов олиб боради. Йиғилишда аҳолига томорқа ва шахсий участкалар ажратиш масаласи муҳокама қилинади ва қишлоқда яшовчи ҳар бир оилани томорқа билан таъминлаш, уларга якка тартибда уй-жой қуриш учун барча шарт-шароитларни яратиб бериш ҳақида қарор қабул қилинади. Ушбу тарихий ҳужжатда қишлоқда яшовчи кишига ўртача 25 сотихдан ер ажратиб бериш ва томорқа майдонларини қарийб 4,5 баробар кўпайтириш кўзда тутилган эди.    

  Бу борадаги амалий ишлар натижасида 1989-1990 йилларда бир ярим миллиондан кўпроқ оилага қўшимча ер ажратилди, 700 минг оилага янги томорқа ерлари берилди.

  Бугун тўла ишонч билан айтиш мумкинки, бу мураккаб масалага  ана шундай оқилона ёндошув туфайли минг-минглаб оилалар уй-жойли, ишли бўлди, бозорларда маҳсулот кўпайиб, нарх-наво арзонлашди, энг муҳими, ижтимоий кескинликнинг олдини олишга эришилди.

  Бундан ташқари, техник экинлар экиладиган ерлар майдони юз минглаб гектарга камайтирилиб, пахта етиштириш плани 700 минг тоннага пасайтирилди. Бу — пахта яккахокимлигини бартараф этиш йўлидаги дастлабки, аммо ўта муҳим амалий қадам эди. Аммо ўша вақтдаги аксарият колхоз раислари унинг ижросини пайсалга солган. Сабаби, бундай бўлишини улар ҳатто тасаввур ҳам қила олишмаган. Чунки у замонда пайкални бузгани, ёки бўлмаса, бир-икки кўракни нобуд қилгани учун қамалиб чиққан одамлар бор.

 Тўқсонинчи йиллар. Қиш оёқлаган кезлар. Навоийга бордим. Самолёт аэропорт устида айланиб олаётганида яшиллик барқ урган майдонлар кўзга ташланди. Жуда бошқача эди, манзара.

  Қишлоққа йўл олгач, йўлнинг кунчиқарида пайкалларга, жўяк ичига ғалла экилганини, у ғўзапоя орасида барқ уриб турганини кўрдим. Кунботиш тарафда эса, янги уйлар қад ростлай бошлаган, яъни кимдир пойдевор қўйган, кимдир ҳатто деворини кўтарган эди...   

  Ҳаётга биринчи янгилик шундай кириб келган, ёки бўлмаса, пахта сиёсати чоки шундай сўтилган эди.

 Қаранг, ўтган йиллар ичида қанча ўзгариш бўлди. Бироқ  мамлакатимизда бир қанча туманлар пахтачиликдан халос этилиб, боғдорчилик, мева-сабзавотчилик, умуман, ноз-неъматлар етиштиришга ихтисослаштирилганида, безовта бўлган одамлар ҳам бўлди. Ҳосилдор заминни тежаш керак-ку, энди пахта нима бўлади, дейдиганлар ҳам топилди. Бунинг сабаби эса битта эди: пахтага қуллик, пахта сиёсатининг қон-қонимизга сингдирилганлиги. 

  Мени бу мавзуни тадқиқ этишга ундаган мана шу ўй-хаёл, мана шу кечинма!

  Туркистонни пахтанинг қулига айлантириш замирида уч дарёни бўғиб ташлаш, денгизни қуритиш, шу тариқа бу заминда яшаётган халқни қарам қилиш сиёсати ётади. Бу – яқин ўтмишда, яъни, собиқ иттифоқ даврида бошланган эмас, бу – азалдан бор гап.

  Сиёсатчилар орасида гоҳ пинҳон, гоҳ ошкор бир сухан айланиб туради: “Евроосиёга ким эгалик қилса, дунё тақдирини ўша ҳал қилади”. Николас Спайкмен эса уни бир оз соддалаштириб, “Евроосиё сув манбалари кимнинг қўлида бўлса, дунёни ўша бошқаради”, дея баён этади.

  Очиқ айтганда, Сирдарё, Амударё ва Зарафшонни ким жиловлай олса, Икки дарё ораси унинг измида бўлади, деган фикр бу.

  1872 йил 14 ноябрда Туркистон генерал-губернатори Фон Кауфман император Александр II га: “Биз Орол ҳақида ўйлашимиз керак! – деб хат ёзади. – Шундай қилайликки, Амударё билан Сирдарёнинг суви пахтазорларда қуриб битсин! Оролга бўлса, Сибир дарёларини оқизган маъқул. Шунда биз Туркистонни ҳамиша қўлда тутиб турамиз. Ва Русияга қарам қилиб оламиз”.

  Мана шу сиёсат асрлар давомида ҳукм сурди. Уч дарёга банд солиб, қурилган сув омборлари, қумга сингиб кетувчи Қорақум канали, Сирдарё сувининг Арнасойга ташланиши, Айдаркўлнинг ҳосил бўлиши — шу сиёсат маҳсули. Оқибат, Орол денгизи қуриди. Иқлим ўзгариб, хил-хил касаллик урчиди. Пахта яккаҳокимлиги тупроқни ўлдирди. Унинг мелиоратив ҳолати ҳеч кимни ўйлантирмай қўйди. Алмашлаб экиш унутилди. “Гулистон” журнали 1988 йил май сонида ёзишича, суғориладиган ер реконструкцияси қўл учида қилиниши 752 минг гектар дала кучли ва ўртача шўрланишига олиб келган. Ҳосилдор ер кўлами 45 фоиздан 36 фоизга тушиб қолган. Кўп-кўп майдон яроқсиз ҳолга келиб, унумдорлик кескин камайган.

  Каналлар эса, ернинг шўрини чиқарган ва шўр сувни дарёларга қуйган.

 Бундан ташқари, ҳар йили ерга тонналаб пестицед ва гербицид солинган, ғўза баргини тўкиш учун кўп-кўп дефолиант сепилган. Заҳриқотил эса, аҳоли саломатлигига қақшатгич зиён етказди. Буни тасаввур қилиш учун россиялик академик Владимир Соколов Вьетнамдаги кимёвий уруш ҳақида ёзган мақолани кўздан кечириш кифоя. “Вьетнамда биз аср жинояти – нафақат халққа, балки унинг замини ва тирик мавжудотга қарши қирғинбаротга гувоҳ бўлдик, деб ёзади у. – Табиатнинг жамики жонли аъзосига нисбатан ваҳшийларча қилинган чексиз қабоҳатни кўриб, ёқа ушламаслик ҳеч мумкин эмас.

  Халқ иродасини синдира олмагач, босқинчи унинг яшаш манбаини йўқ қилишга қарор қилди...

  Уларнинг қўлидаги гербицид ва дефолиант мамлакат учун қирғин, очарчилик ва қаҳатчилик туғдирувчи қурол эди, аслида...”

  Олимнинг ёзишича, Жанубий Вьетнамга 90 минг тонна гербицид ташланган. Ва бу мудҳиш оқибат келтириб чиқарган.

 Ўзбекистонда эса, фақат 70-80 йилларнинг ўзида ҳар гектар ерга солинган гербицид 2,2, дефолиант 16,2, инсектицид 36 килограмни ташкил этади.

  Энди ўзингиз ҳисоб-китоб қилинг. Ўша вақтлар 4 миллион гектардан ортиқ майдонга пахта экилган. Ва энг зарарли дефолиант – бутефос қўлланилган.

 Республикада оналар ва болалар ўлими, камқонлик, юқумли сариқ ва жигар-буйрак тоши, ошқозон-ичак, тиф ва паратиф, қоқшол ва бруцеллёз каби касалликлар кенг ёйилган. “Ўзбекистон адабиёти ва санъати” газетасининг 1988 йил 4 ноябрь сонида Қорақалпоғистон аёлларининг 90 фоизи анемияга мубтало бўлганини таъкидлайди. Навоий туманидаги “Қизил Ўзбекистон” колхозида эса 2315 нафар бола бўлиб, уларнинг 45 фоизи организми касал юқтирмаслик ва касалга қарши куришиш, яъни иммунитет ҳосил қилиш қобилиятидан маҳрум бўлган. Бу кулфатни келтириб чиқарган пахта якказироатчилиги! Ва уни восита қилиб, заминга сепилган турли заҳриқотил, албатта!

  Қон ютиб, заҳар ютиб мислсиз ҳосил етиштирасан, аммо, магазинда кафанликка сурп топилмайди!

  Хўш, буни қандай тушуниш мумкин?!

 2. 

 Мана шу ҳақда ўйлаганда ғалла мустақиллиги, айниқса, сархил ноз-неъмат етиштиришдек эзгу ниятда қилинаётган собитқадам ҳаракат кўнгилга ёруғлик бағишлайди.

 Маълумки, 1991 йил республикада атиги 940 минг тонна ғалла етиштирилган. Яъни озиқ-овқат борасида у марказга тугал қарам бўлган. 2003 йилдан бошлаб Ўзбекистон ўзини ўзи дон билан тўлиқ таъминлаб, ғалла мустақиллига эришди. Ва ғалла экпорт қилувчи давлатлар қаторидан мустаҳкам ўрин олган. 2013 йилга келиб эса, мамлакат ғалла хирмони 7 миллион 610 минг тоннани ташкил этди. 

 – Юртимизда экин майдонларини оптималлаштириш ва қишлоқ хўжалиги экинларини районлаштириш борасида ҳар томонлама пухта ўйланган сиёсат олиб борилаётгани энг муҳим хом ашё ва экспортбоп маҳсулот бўлмиш пахта етиштиришнинг нисбатан барқарор ҳажмини сақлаган ҳолда, бошқа қишлоқ хўжалиги маҳсулотлари етиштиришни бир неча баробар кўпайтириш имконини берди, – дейди Президент Ислом Каримов. – Энг муҳими, халқимизни озиқ-овқат маҳсулотлари билан тўлиқ таъминлашга замин туғдирди, керак бўлса, уларни чет мамлакатларга экспорт қилишга имкон бермоқда. Хусусан, ғалла етиштириш 2000 йилга нисбатан 2 баробар, картошка – 3,1 марта, сабзавот – 3,2 баробар, узум – 2 марта, гўшт ва сут – 2,1 карра, тухум – 3,4 баробар ошди.

  Қаранг, бу хайрли ишлар нимага йўл очди?

  Бугун диёримизда юздан зиёд турда мазали нон ва нон маҳсулотлари тайёрланада. Масалан, дейлик, қандли диабет ёки ошқозон-ичак хасталиги бор кишилар учун майдаланган буғдой ва кепак аралашмасидан кўркам шакл ва турли ҳажмдаги нон маҳсулотлари, ошқозон-ичак касаллигига чалинган одамлар учун тузи кам, қотирилган нон ишлаб чиқарилаётган бўлса, буйрак, юрак-қон томир хасталигидан даволанганлар учун тузи кам тешик кулчаю қотирилган сифатли нон ҳар бир дўкон пештоқида мавжуд. Бу борадаги изланишларнинг эса, кўлами жуда кенг...

  Сир эмас, бугун глобал исиш ва иқлим ўзгариши, табиий офатлар, сув тақчиллиги ва чўлланиш, ёнғин ва қурғоқчилик озиқ-овқат тақчиллигини кучайтирмоқда. Айни вақтда жаҳон молиявий-иқтисодий инқирози ҳукм сурмоқда. Оқибатда дунё бозорида озиқ-овқат маҳсулотлари нархи кескин ошиб бораётир. БМТ қайд этишича, 54 мамлакатда оилалар моддий аҳволи ёмонлашмоқда. 20 дан зиёд давлат аҳолиси очликдан азият чекаётир. 12 та мамлакатда аҳолининг ўртача умр кўриши қисқарган. Сўнгги йилларда дунё аҳолисининг 900 миллион нафари тўйиб таом еган эмас...

  Мана шундай вазиятда, 2013 йилнинг I чорагида1848,3 гектармайдонда янги боғлар, жумладан,873,9 гектаринтенсив боғ-роғ, 4,7 минг гектар токзор,48 гектармайдонда 53 иссиқхона барпо этилди. 3,1 минг гектар ердаги боғ-роғ ва 5 минг гектар токзор реконструкция қилинди.

  1,3 минг гектар сунъий ва 4,6 минг гектар табиий сув ҳавзасида балиқ етиштиришга доир 345 лойиҳа, шунингдек, асаларичилик хўжаликлари ривожи учун 255 лойиҳа амалга оширилди.

  Ва ўша йилнинг I чорагида сабзавот етиштириш 10,8 фоизга, гўшт 6 фоизга, сут 6,7 фоизга, тухум 13,5 фоизга ошди. Йирик шохли қорамоллар сони 4 фоизга ўсиб, 10,6 миллион бошни ташкил этди.

  Бундан қувониш керакми, йўқми?      

 Давлатимиз раҳбари 2006 йилнинг 9 январида имзолаган “Мева-сабзавотчилик ва узумчилик соҳасида иқтисодий ислоҳотларни чуқурлаштириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги Фармон мазкур соҳа ривожида янги босқич очди. Ширин-шакар мева-чева, полиз ва сабзавот етиштириш эмас, балки уни қайта ишлаш кенг кўлам касб этди. Ҳозир шунга ихтисослаштирилган икки юздан зиёд корхона ва ишлаб чиқарувчи фаолият юритмоқда. Витаминга бой маҳсулот тури кундан-кунга кўпаймоқда. Хил-хил мураббо ва мева шарбатлари эҳтиёждан ортиб, мамлакатнинг экспорт салоҳияти кўтарилди.

 Захира маҳсулотларни жамғариш ва уларни сифатли сақлаш мақсадида “Ўзулгуржисавдоинвест” уюшмаси ташкил этилди. Унинг таркибида 57 та ҳудудий улгуржи савдо базаси ва ихтисослаштирилган замонавий корхона мавжуд. Демоқчимизки, совуқхонада сақламаса ҳам айнимайдиган ноз-неъмат учун 116 минг квадрат метр ҳажмга эга махсус иншоотлар, шунингдек, 70 минг тонна ризқ-рўзни керак вақтгача бир ҳолатда сақлайдиган совутгичли омборхоналар мунтазам ишлаётир.

  Ўтиш даврида адоқсиз ноз-неъмат хўжасизлик “қурбони” бўлгани айни ҳақиқатдир. У вақт мева-чевани сувтекин олиб, тилло баробарида четга чиқарувчи гуруҳлар унинг ҳузурини кўрди. Ҳозир бу жараён қатъий тартибга солинди. Яъни давлат ташаббусни қўлга олди. Ва миришкорга ҳам, эл-улусга ҳам манфаатли тизим вужудга келди.   

 Қаранг, 2014 йил миришкорлардан 65 минг, 2015 йил эса, 70 минг тонна ноз-неъмат харид қилинди. Ва у замонавий совутгич иншоотларида сифатли сақланди. Вақти келиб, харидорларга ҳавола этилди.

  Айтиш керакки, бу тизим кундан-кунга куч олаётир.

 Пойтахтда эски бозорлар ўрнида Шарқ ва Ғарб малакаси уйғунлашган, жазирама ёз-у, қаҳратон қишда сотувчию харидорга бирдек қулайлик яратилган замонавий иншоотлар бунёд этилиши ниимани билдиради?

  Бу — миллий тараққиёт  белгиси.    

  Кеча одам оёқ босмаган овлоқ жойларда барпо этилган интенсив боғлар бугун кўзни қувонтиради. Узукка қўйилган кўздай ярашган янгилик.      

  Пакана ва яримпакана дарахтдан иборат интенсив боғ иккинчи йил ҳосил беради. Ўша йил гектарига 2-5 тонна, учинчи йил эса, 5-10 тонна, тўртинчи йилдан сўнг 50 тоннадан зиёд мева етиштиради. Бу кўрсаткич маҳаллий боғга нисбатан 2-3 баробар кўп, демак.

  Боғ-роғ ҳосилдор бўлишининг омиллари кўп, албатта. Мутахассислар фикрича, муҳим жиҳат селекция иши тўғри йўлга қўйилиши ва маҳсулдор навлар яратилиши билан боғлиқ.

  Ўзбекистон боғдорчилик, узумчилик ва виночилик илмий-тадқиқот институти айни шу жабҳада — Ўрта Осиёдаги тўнғич илмий муассаса. Унинг пойдевори 1898 йил қўйилган. Ўшанда у Туркистон қишлоқ хўжалик тажриба станцияси деб аталган. Бугунги кунга келиб, дунёнинг йирик тадқиқот марказлари билан узвий ҳамкорлик қилаётган илм ва ижод ўчоғининг коллекцияси жуда бой. Узумнинг 955 нави, олма, нок ва беҳининг 1560 хили, яна минглаб турфа экин тури унда жамланган.

  Институт олимлари яратган узум ва мева-чеванинг 175 дан ортиқ нави диёримиз иқлимига мос ва мувофиқ бўлиб, кўп йиллик изланиш ва тадқиқот ҳосиласидир. Ҳозир унинг 70 дан зиёди жойларда экишга тавсия этилган.

  Қаранг, ўтган ўн йил ичида олма, нок, беҳи, шафтоли, ўрик, олхўри, анор, хурмо ва узумнинг 53 хил янги нави яратилди.      

  Бу нима дегани?

  Бу шу деганики, бугун одамлар ўз меҳнатидан завқ олиб ишлаётир.  Эл-юрт ободлиги йўлида уйқу билмай курашаётир.

  2015  йил 7 миллион 500 минг тоннадан зиёд ғалла, 12 миллион 592 минг тонна сабзавот ва картошка, 1 миллион 850 минг тонна полиз маҳсулотлари, 1 миллион 556 минг тонна узум, 2 миллион 731 минг тонна мева етиштирилди. Мамлакат ялпи ички маҳсулотида кичик бизнес ва хусусий тадбиркорлар улуши 56,7 фоизга етди. Иш билан банд жами аҳолининг 77 фоиздан ортиғи мазкур тармоқда меҳнат қилаётир.

  Мамлакатимизда ҳар йили 17 миллион тоннадан зиёд мева-сабзавот етиштирилиб, шунинг 4 миллион тоннадан ортиғи экспорт қилинаётгани қувонарли, албатта.         

  Озиқ-овқат саноатининг бошқарув тизими ислоҳ қилиниб, “Ўзбекозиқовқатхолдинг” холдинг компанияси, “Ўзбекозиқовқатзахира” уюшмаси, “Ўзагроэкспорт” ихтисослаштирилган ташқи савдо компанияси ташкил топгани-чи!

  Қаранг, ҳар бир тизим изчил тартибга солинмоқда, тўкислик ва мукаммаллик касб этмоқда. Яъни ҳар қайси жараён бир-бирини тўлдириб боради, алал-оқибат яхлит ва бир бутун тизимни ташкил этади. Сизнинг дастурхонингизни безаб турган ноз-неъмат шунинг маҳсулидир.

  Халқчил ва оқилона сиёсат, миллатпарвар давлат, дегани шу.

 Мамлакатимиздаги йирик шаҳарлар атрофидаги туманлар бугун ноз-неъмат етиштиришга ихтисослашаётир. Дейлик, илгари Нукусга водийдан картошка олиб келинган. Табиийки, унинг қиймати шунга яраша бўлган.

  – Ҳозир ҳаммаси ўзимизда етиштирилаяпти, – дейди ёзувчи Ўрозбой Абдураҳмонов. – Нукус тумани мева-сабзавотчи бўлди. Ишлаб ётир. Бозорда нима десанг, бор. Арзон.

  Яъни, фароғатчилик.

  Бу ўша, қон-қонимизга сингган пахта сиёсати, умрга эгов бўлган қуллик психологияси барҳам топаётганидан дарак, албатта.

3.

 Давлатимиз раҳбарининг ташаббуси билан ўнлаб туманлар пахта етиштиришдан халос этилиб, узум, мева-чева, полиз ва сабзавот етиштиришга ихтисослаштирилмоқда. Бу – мамлакат қишлоқ хўжалигида инқилоб, десак, хато бўлмайди. Ўзбекистон ноз-неъмати пахтадан кўра қиммат ва бебаҳо. Чет элларда одамлар қовун-тарвузга шакар сепиб ейди, бизда эса, унинг тилими тилни ёради.

 Мен шу ҳақда ёзмоқ истаб, “Қашқадарё: истиқлол арафасида” деган китобни қўлга олдим. Воажаб! Ахир, бугун мамлакатимизда кенг қулоч ёйган ишлар ўша, қабристонларни бузиб, пахта экиш ҳақида кўрсатма бўлган 1986-89 йилларда, Қашқадарёда бошланган экан!

 – Биз пахта яккаҳокимлигига чек қўйиш учун ҳам ноз-неъматлар етиштиришга бутун кучимизни сафарбар этаяпмиз, – деб ҳикоя қилади ўша вақт Қарши туманидаги 8-совхознинг агроучасткасига бош бўлган Лев Николаевич Ким. – 1988 йилда шаҳарликлар дастурхонига 150 тонна полиз, 1000 тонна сабзавот, 2000 тонна картошка, тонналаб қовун-тарвуз тортиқ этдик...

  – Саксонинчи йилларнинг иккинчи ярмида ичкиликбозлик ва алкоголизмни бартараф этиш, самогон тайёрлашни тугатиш ҳаракати бошланди, – деб ҳикоя қилади ўша вақт Китоб туманидаги “Китоб” ширкат хўжалиги раҳбари бўлган Зариф Бурҳонов. – Бориб-бориб, бу – боғдорчиликка қарши курашга айланиб кетди.

  Бизнинг хўжалик  совхоз-завод ҳисобланиб, асосан, боғдорчиликка ихтисослаштирилган эди. Ўзимиз етиштирган узумнинг бир қисмини қайта ишлаб, вино тайёрлардик.

  Боғларни бузиш, токзорларни илдизи билан қўпориб ташлаш ҳақида кўрсатма бўлди. Лекин шундай қилишга ҳеч қўлимиз бормади.

  Ахийри, мени хўжалик раҳбари сифатида ишга совуққонликда қараганликда айблаб, масалам вилоят партия комиссиясида кўриб чиқилди, узумзорлар бузуб ташланмагани учун партиявий жазо берилди.

  Шундан кейин биз яна одатдагидай ишлайвердик. Узумзорларга қўл текизмадик. Боғбон қандай қилиб ўз боғини бузиши мумкин, ахир?

  1987 йил нафақат чўл зонасида, балки тоғли ҳудудларда ҳам боғдорчилик учун қулай келди. Фақат кузнинг ярмига бориб, ғалвир сувдан кўтарилаётган пайтда, очиғи, ўйланиб қолдик.

  Яна айбдор бўлиб қолмаймизми?

  Бу савол бизни бежиз қийнамаётган эди. Мазкур соҳага ҳамон ўгай кўз билан қараларди. Ҳеч кутилмаганда вилоятнинг янги раҳбари Ислом Каримов бир мажлисда “боғдорчилик нега оқсаяпти?” деган масалани кўтариб қолди.

  Кузнинг охирида вилоят миқёсидаги йиғилиш бўлди. Кун тартибига қатор  масалалар  қўйилган бўлишига қарамай, Ислом Абдуғаниевич гапни боғдорчилик муаммоларидан бошлади. Ва масъул шахсларни саволга тутди:

  —Хўш, вилоят бўйича узум хосилдорлиги атиги 30 центнерга тушиб кетганини қандай баҳолаш мумкин? Умуман, боғдорчилик борасида  йўл қўйилаётган хўжасизликка қачон барҳам берилади? Бизнинг вазифамиз —аҳолини йил бўйи турли –туман сифатли ноз-неъматлар билан таъминлашдан иборат. Бунинг учун эса соҳа мутахассислари келгуси йил ҳосили учун бугундан бошлаб жиддий тайёргарлик кўриши даркор. Раҳбарият томонидан бирор ёрдам керак бўлса, биз доим тайёрмиз.

  У киши ўртага ташлаган бу саволлар биз, боғбонларни анчадан буён ташвишлантириб келаётган эди. Вилоят раҳбарининг рағбатидан сўнг Марказнинг сиёсатига парво қилмай, астойдил ишга киришдик. Натижада 1988 йили  вилоятда узум ҳосили уч баробар ошди—жами 56 минг тонна узум, 180 минг тонна сабзавот олинди. Қашқадарё бу соҳалар бўйича республикада пешқадамлардан бири бўлди. Одамларнинг ишга бўлган муносабати кескин ўзгарди...

  Ислом Абдуғаниевич вилоят раҳбари бўлган даврда қаерга бормасин, ободончиликка, хусусан, дов-дарахт, боғ-роғга алоҳида эътибор берарди. Мингчинор ва Мироқига, бошқа тоғли ҳудудларга йўллари тушганида, нинабаргли дарахтларни кўпайтириш лозимлигини қайта-қайта тайинлар эди. Ислом аканинг жонкуярлиги туфайли вилоят ҳудудидаги йўлларнинг икки тарафи дарахтзор қилинди, боғ-роғлар яратилди, кўчалар обод этилди.

  Ҳар йили кўкламда оммавий равишда дарахт экиш хайрли анъанага айланди. Шундай пайтларда у киши, нафақат баҳорда, балки кузда ҳам дов-дарахт экиш керак, деб таъкидларди. Ниҳоллар бехато кўкарсин, ҳар бир экилган кўчатнинг ўсиши ҳамиша назорат қилинсин, дерди. Боғ-роғларни узлуксиз парвариш қилишга ундарди.

  Бугун қашқадарё заминининг ҳар бир қаричида барқ уриб турган дарахтлар, боғлар  чорак аср олдинги ўзгаришлардан, юрт ободлиги йўлидаги фидойиликдан гувоҳлик бериб турибди...

            Ўрол Содиқ.

2016 йил. Июн. Тошкент

 

“Ислом Каримовнинг амалга оширган буюк ишлари ва тарихий жасорати ҳақида. 79 йиллигига бағишланади”

 

 

 

 

  • 0

Остонадаги Сурия бўйича музокараларнинг биринчи куни якунланди. Зиддиятга бой, аммо умидли

 Остонада куни кеча икки кунлик Сурия масаласидаги ҳукумат ва мухолифат ўртасида, Россия, Эрон, Туркия делегацияларии, АҚШнинг Қозоғистондаги элчиси, БМТ вакили иштирокида музокаралар бошланди.

  • 0

АҚШдаги инаугурация маросимлари. Энг узун нутқдан қасамёддан бир ой кейин вафот этган президентларгача

 20 январь куни АҚШнинг 45-президенти Дональд Трамп ўз лавозимига киришди. Инаугурация маросими аньанага кўра Вашингтондаги Капитолий биносида бўлиб ўтди. Аввалига вице-президент, сўнг президент қасамёд қабул қилди.

  • 0

Интернет орқали тарқатиладиган турли ёт ғоялар, бузғунчи мафкураларга қарши иммунитет қандай шакллантирилади?

 Бизга маълумки, шифокорларда «касални даволагандан кўра олдини олмоқ осон» деган мақол бор. Шунинг учун ҳам улар доимо беморларга ташхис қўйганларида «касални ўтказиб юборибсиз, шуни олдинроқ келиб текширтирсангиз ва биринчи аломатлари сезилгандаёқ олдини олсангиз бўлар эди, мана энди буни даволаш узоқ муддатга чўзилади ва қийинлашади» деб айтади.

  • 0

Яҳудийлар Бешинчи Республикани тарк этмоқда

Кейинги пайтларда Франция-Исроил муносабатларида бироз таранглик кузатилаётгани сезилмоқда. Айниқса, Исроил матбуотида Францияни танқид остига олган мақолалар кўпайган. Франциянинг Фаластин мустақиллигига бағишланган Париж конференциясини ўтказиши бунга сабаб бўлгани аниқ. Айни пайтда Исроил сиёсатчилари яҳудийларни Франциядан кетишга чорловчи баёнотлар бера бошлади.  

  • 0
RSS